Öz
Giriş
Uzun etkili enjekte edilebilir antiretroviral tedavi (LAI-ART), günlük oral tedaviye bir alternatif sunmakta ve insan bağışıklık yetmezliği virüsü (HIV) bakımında önemli bir yeniliği temsil etmektedir. Türkiye’de yakın zamanda ruhsatlandırılmış olmasına rağmen, geri ödeme eksikliği nedeniyle henüz klinik uygulamaya entegre edilmemiştir. Bu çalışma, Türkiye’de HIV ile yaşayan bireyler arasında LAI-ART’a yönelik farkındalık, tutum ve tercihleri değerlendirmeyi amaçlamıştır.
Gereç ve Yöntem
Bu kesitsel anket çalışması, Nisan–Ağustos 2025 tarihleri arasında Türkiye’de üniversiteye bağlı bir enfeksiyon hastalıkları polikliniğinde antiretroviral tedavi almakta olan HIV pozitif erişkinler arasında yürütülmüştür. Rutin takip ziyaretlerine gelen uygun katılımcılar (≥18 yaş), sosyodemografik ve klinik özellikler ile LAI-ART ilişkin farkındalık, tutum ve tercihleri değerlendiren yapılandırılmış ve anonim bir anketi doldurmaya davet edilmiştir. Birincil sonlanım noktası, hekim tarafından önerilmesi durumunda LAI-ART’ı kabul etme istekliliği olup; ikincil sonlanım noktaları farkındalık düzeyi, tercih edilen uygulama ortamı ve algılanan avantajlar ile dezavantajları içermektedir.
Bulgular
Toplam 200 katılımcının ortalama yaşı 37,8 olup, %91’i erkekti. Katılımcıların büyük çoğunluğu (%92) hastalığının iyi kontrol altında olduğunu düşünmekteydi; %66’sı tek tablet rejim kullanmaktaydı ve daha yüksek ilaç yükü daha düşük tedavi uyumu ile ilişkiliydi (p = 0,045). LAI-ART’a yönelik farkındalık orta düzeydeydi ve katılımcıların %30’u bu tedaviden habersizdi; erkekler kadınlara göre daha fazla bilgi sahibiydi. Hekim önerisi durumunda katılımcıların %79’u enjekte edilebilir tedaviyi kabul etmeye istekli olduğunu belirtti. Algılanan başlıca avantajlar günlük ilaç alma zorunluluğundan kurtulma (%85) ve unutkanlığın ortadan kalkması (%72) iken, en önemli endişe yan etki korkusuydu (%51). Son dönemde ilaç dozunu atlama ile tedaviye geçiş istekliliği arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p = 0,57).
Sonuç
Katılımcılar genel olarak LAI-ART’a güçlü bir ilgi göstermiştir. Bu bulgular, özellikle kadınlar arasında hedefe yönelik eğitim ihtiyacını ve yan etkiler ile enjeksiyon planlamasına ilişkin endişelerin giderilmesine yönelik stratejilerin önemini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler:
Uzun etkili enjekte edilebilir tedaviler, antiretroviral tedavi, tercih, tedavi uyumu, anket
Kaynaklar
1Antiretroviral Therapy Cohort Collaboration. Survival of HIV-positive patients starting antiretroviral therapy between 1996 and 2013: a collaborative analysis of cohort studies. Lancet HIV. 2017;4(8):e349-56.
2Kooij KW, Zhang W, Trigg J, Cunningham N, Budu MO, Marziali ME, Dias Lima V, Salters KA, Barrios R, Montaner JSG, Hogg RS. Life expectancy and mortality among males and females with HIV in British Columbia in 1996-2020: a population-based cohort study. Lancet Public Health. 2025;10(3):e228-36.
3Bezabhe WM, Chalmers L, Bereznicki LR, Peterson GM. Adherence to antiretroviral therapy and virologic failure: a meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2016;95(15):e3361.
4Muhammed OS, Hassen M, Taye M, Beyene E, Bedru B, Tileku M. Treatment burden and regimen fatigue among patients with HIV and diabetes attending clinics of Tikur Anbessa specialized hospital. Sci Rep. 2024;14(1):5221.
5Swindells S, Andrade-Villanueva JF, Richmond GJ, Rizzardini G, Baumgarten A, Masiá M, Latiff G, Pokrovsky V, Bredeek F, Smith G, Cahn P, Kim YS, Ford SL, Talarico CL, Patel P, Chounta V, Crauwels H, Parys W, Vanveggel S, Mrus J, Huang J, Harrington CM, Hudson KJ, Margolis DA, Smith KY, Williams PE, Spreen WR. Long-acting cabotegravir and rilpivirine for maintenance of HIV-1 suppression. N Engl J Med. 2020;382(12):1112-23.
6Orkin C, Arasteh K, Górgolas Hernández-Mora M, Pokrovsky V, Overton ET, Girard PM, Oka S, Walmsley S, Bettacchi C, Brinson C, Philibert P, Lombaard J, St Clair M, Crauwels H, Ford SL, Patel P, Chounta V, D’Amico R, Vanveggel S, Dorey D, Cutrell A, Griffith S, Margolis DA, Williams PE, Parys W, Smith KY, Spreen WR. Long-acting cabotegravir and rilpivirine after oral induction for HIV-1 infection. N Engl J Med. 2020;382(12):1124-35.
7Jaeger H, Overton ET, Richmond G, Rizzardini G, Andrade-Villanueva JF, Mngqibisa R, Hermida AO, Thalme A, Belonosova E, Ajana F, Benn PD, Wang Y, Hudson KJ, Español CM, Ford SL, Crauwels H, Margolis DA, Talarico CL, Smith KY, van Eygen V, Van Solingen-Ristea R, Vanveggel S, Spreen WR. Long-acting cabotegravir and rilpivirine dosed every 2 months in adults with HIV-1 infection (ATLAS-2M), 96-week results: a randomised, multicentre, open-label, phase 3b, non-inferiority study. Lancet HIV. 2021;8(11):e679-89.
8Kerrigan D, Mantsios A, Gorgolas M, Montes ML, Pulido F, Brinson C, deVente J, Richmond GJ, Beckham SW, Hammond P, Margolis D, Murray M. Experiences with long acting injectable ART: a qualitative study among PLHIV participating in a Phase II study of cabotegravir + rilpivirine (LATTE-2) in the United States and Spain. PLoS One. 2018;13(1):e0190487.
9Stout JA, Allamong M, Hung F, Link K, Chan C, Muiruri C, Sauceda J, McKellar MS. Engagement in care, awareness, and interest in long-acting injectable anti-retroviral therapy. AIDS Behav. 2024;28(10):3315-25.
10Celesia M, Moscatt V, Tzannis A, Trezzi M, Focà E, Errico M, Cinque P, Nozza S, Cingolani A, Ceccarelli M, Celesia BM; LAI Italian Survey Research Group. Long-acting drugs: people’s expectations and physicians’ preparedness. Are we readying to manage it? An Italian survey. Medicine (Baltimore). 2022;101(42):e30052.
11Turkish Ministry of Health. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ruhsatlı ürün listesi. Date accessed: 09/05/2026. https://www.titck.gov.tr/dinamikmodul/85
12Simoni JM, Beima-Sofie K, Mohamed ZH, Christodoulou J, Tapia K, Graham SM, Ho R, Collier AC. Long-acting injectable antiretroviral treatment acceptability and preferences: a qualitative study among US providers, adults living with HIV, and parents of youth living with HIV. AIDS Patient Care STDS. 2019;33(3):104-11.
13Slama L, Porcher R, Linard F, Chakvetadze C, Cros A, Carillon S, Gallardo L, Viard JP, Molina JM. Injectable long acting antiretroviral for HIV treatment and prevention: perspectives of potential users. BMC Infect Dis. 2023;23(1):98.
14Altice F, Evuarherhe O, Shina S, Carter G, Beaubrun AC. Adherence to HIV treatment regimens: systematic literature review and meta-analysis. Patient Prefer Adherence. 2019;13:475-90.
15McCrimmon T, Collins LF, Pereyra M, Platamone C, Perez-Brumer A, Shaffer VA, Kerrigan D, Sheth AN, Cohen MH, Hanna DB, Ramirez C, Gange SJ, Rana A, Tamraz B, Goparaju L, Wilson TE, Alcaide M, Philbin MM. Likelihood of trying long-acting injectable antiretroviral therapy among women with HIV in nine sites across the United States. J Acquir Immune Defic Syndr. 2024;96(3):e23-7.
16Clay PG, Nag S, Graham CM, Narayanan S. Meta-analysis of studies comparing single and multi-tablet fixed dose combination HIV treatment regimens. Medicine (Baltimore). 2015;94(42):e1677.
17Mussini C, Cazanave C, Adachi E, Eu B, Alonso MM, Crofoot G, Chounta V, Kolobova I, Sutton K, Sutherland-Phillips D, Urbaityte R, Ehmann A, Scherzer J, de Los Rios P, D’Amico R, Spreen W, van Wyk J. Improvements in patient-reported outcomes after 12 months of maintenance therapy with cabotegravir + rilpivirine long-acting compared with bictegravir/ emtricitabine/tenofovir alafenamide in the phase 3b SOLAR study. AIDS Behav. 2025;29(1):64-76.
