Öz
Giriş: El hijyeni hastane enfeksiyonlarını önlemede en etkin enfeksiyon kontrol yöntemlerinden biridir. Etkili el hijyeni gerçekleştirmek için su, sabun, kağıt havlu ve el dezenfektanlarının ulaşılabilir ve yeterli olması gereklidir. El hijyeni malzemelerinin yeterliliği ya da su, sabun ve kağıt havlunun birlikteliği Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için hala sorun teşkil edebilmektedir. Bu çok merkezli çalışmada el hijyeni malzemelerinin yeterliliği ve bir arada bulunabilirliği araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Türkiye"deki yedi coğrafi bölgedeki, 22 şehirden yoğun bakım ünitesi (YBÜ) bulunan 41 merkez (27 üçüncü basamak eğitim hastanesi, 10 devlet hastanesi, dört özel hastane) katıldı. Su, sabun, kağıt havlu ve alkol bazlı el dezenfektanlarının yeterliliği dört farklı günde; ikisi yaz izin döneminde (27 ve 31 Ağustos 2016), ikisi sonbaharda (12 ve 15 Ekim 2016) değerlendirildi.
Bulgular: Katılan 41 merkezin toplam YBÜ ve yoğun bakım yatak sayıları sırasıyla 214 ve 2357 idi. Gözlem günlerinde lavaboların %3-11"inde sabun, %10-18"inde kağıt havlu yoktu. El dezenfektanı ünitelerinin ise %1-4,7"sinde de alkol bazlı el dezenfektanı mevcut değildi. Hafta içi ve hafta sonu günlerde sabun ve/veya kağıt havlu bulunan lavaboların sayısını karşılaştırdığımızda, yaz mevsiminde anlamlı fark yok iken; sonbahar hafta sonu günlerinde, sabun ve kağıt havlulu lavabolar hafta içi günlere göre anlamlı olarak daha az (p=0,0001, p<0,0001), alkol bazlı dezenfektan içeren ünite sayısı ise anlamlı olarak daha fazla idi (p<0,0001).
Sonuç: Etkili el hijyeni için el hijyeni materyallarinin yeterli ve ulaşılabilir olması gereklidir. Bu çalışmada sabun ve kağıt havlu sırasıyla %3-11 ve %10-18 yetersizdi. Özellikle hafta sonları sabun ve kağıt havlu teminine dikkat edilmelidir.
Anahtar Kelimeler: Sabun, el havlusu, alkol bazlı dezenfektanlar, yoğun bakım ünitesi, nozokomiyal enfeksiyonlar
Kaynakça
Semmelweis I. Etiology, concept, and prophylaxis of childbed fever. 1st ed. Madison, WI: The University of Wisconsin Press, 1983.
WHO guidelines on hand hygiene in health care (First global patient safety challenge clean care is safer care). WHO, 2009.
Pittet D, Hugonnet S, Harbarth S, Mourouga P, Sauvan V, Touveneau S, Perneger TV. Effectiveness of a hospital-wide programme to improve compliance with hand hygiene. Infection Control Programme. Lancet. 2000;356:1307-12.
Pittet D. Improving compliance with hand hygiene in hospitals. Infect Control Hosp Epidemiol. 2000;21:381-6.
Kepeli N, Dikiş D, Küçükler ND, Ulusoy B, Korkmaz N, Akşit Barık Ş, Arda B, Sipahi OR, Ulusoy S. Sağlık Personelinin Temas İzolasyon Önlemlerine Uyumunun Değerlendirilmesi. Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 2017;21:117-223.
Karabey S, Çetinkaya ŞY, Alp E, Ergönül O, Esen Ş, Kaymakçı H. El Hijyeni Kılavuzu, Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 2008;12(Özel Sayı 1):3-30.
Patrick DR, Findon G, Miller TE. Residual moisture determines the level of touch-contact-associated bacterial transfer following hand washing. Epidemiol Infect. 1997;119:319-25.
Huang C, Ma W, Stack S. The hygienic efficacy of different hand-drying methods: a review of the evidence. Mayo Clin Proc. 2012;87:791-8.
Arda B, Arsu G, Sipahi OR, Şenol Ş, Taşbakan IM, Yamazhan T. Evaluation of adherence to hand cleaning rules in intensive care units of Ege University Medical Faculty. Turkish J Intensive Care Med. 2005;5:182-6.
Karaaslan A, Kepenekli Kadayifci E, Atıcı S, Sili U, Soysal A, Çulha G, Pekru Y, Bakır M. Compliance of healthcare workers with hand hygiene practices in neonatal and pediatric intensive care units: overt observation. Interdiscip Perspect Infect Dis. 2014;2014:306478.
Dikiş D, Kepeli N, Deniz-Küçükler N, Ulusoy B, Korkmaz N, Akşit-Barık Ş, Sipahi OR, Arda B, Cilli F, Yesim-Metin D, Ulusoy S. 2014-2017 Yılları Arasında Sağlık Personelinin Mesleklere Göre El Hijyeni Uyum Oranları, Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 2018;22:230.
Acun A, Sevinç G, Gürbüz Y, Tütüncü EE, Tekin A, Şendağ E, Şentürk GÇ, Şencan İ. 2012-2015 Yılları Arasında Sağlık Personelinin El Hijyeni Uyumunun Değerlendirilmesi. Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 2016;20:165-287.
Karabey S, Ay P, Derbentli S, Nakipoglu Y, Esen F. Handwashing frequencies in an intensive care unit. J Hosp Infect. 2002;50:36-41.
Holmen IC, Niyokwizerwa D, Nyiranzayisaba B, Singer T, Safdar N. Challenges to sustainability of hand hygiene at a rural hospital in Rwanda. Am J Infect Control. 2017;45:855-9.
Vernon MO, Trick WE, Welbel SF, Peterson BJ, Weinstein RA. Adherence with hand hygiene: does number of sinks matter? Infect Control Hosp Epidemiol. 2003;24:224-5.
Kaplan LM, McGuckin M. Increasing handwashing compliance with more accessible sinks. Infect Control. 1986;7:408-10.
Uyan A, Durmus G, Sezak N, Pepe F, Kaygusuz T, Aksoy F, Erol S, Koç MM, Öncül A, Aktaş S, Caşkurlu H, Celebi G, Evik G, Ozger HS, Harman R, Tasbakan MI, Arda B, Ulusoy S, Sipahi OR. Are there enough nurses in Turkey? Results of the multicenter Karia study. 27th European Conference for Clinical Microbiology and Infectious Diseases, Vienna, 22-25 April 2017, poster 0518.
