Öz
Giriş: Son yıllarda kronik hepatit C (KHC) tedavisinde kullanıma giren doğrudan etkili antiviral (DEA) ilaçlar ile birlikte, tedavide yüksek oranda kalıcı virolojik yanıt (KVY) elde edilebilmektedir. Ancak DEA ilaçların hemodiyaliz hastalarında kullanımının etkinlik ve güvenliği hakkında hala nispeten kısıtlı veri bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı hemodiyaliz hastalarında paritaprevir/ritonavir/ombitasvir ve dasabuvir (3D rejimi) ile KHC tedavisinin etkinlik ve güvenliğini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Temmuz 2016 ile Ekim 2018 tarihleri arasında 3D rejimiyle tedavi edilen hemodiyaliz hastaları retrospektif olarak taranmıştır. Hepatit B veya insan immün yetmezlik virüsü (HIV) koenfeksiyonu olan ve siroz bulguları bulunan hastalar çalışmaya dahil edilmemiştir. Hastaların birinci ay ve üçüncü ay ölçülen serum hepatit C virüsü (HCV) RNA ve alanin aminotransferaz düzeyleri kaydedilmiştir. Kalıcı virolojik yanıt HCV tedavisinden üç ay sonra HCV RNA negatifliğinin sağlanması olarak tanımlanmıştır. Tedavi sürecinde ilaca bağlı ortaya çıkan klinik bulgular ya da laboratuvar değişiklikleri yan etki açısından değerlendirilmiştir.
Bulgular: Çalışma süresi içerisinde 3D rejimi ile tedavi başlanan 15 hemodiyaliz hastası çalışmaya dahil edilmiştir. On iki hastada genotip 1b, üç hastada genotip 1a tespit edilmiştir. Genotip 1a tespit edilen hastaların tedavisine ribavirin eklenmiştir. Ribavirin alan üç hastanın ikisinde hemoglobin düşüşü gözlenmiştir. Bir hastada maküler döküntü, bir hastada halsizlik şikayeti gözlenmiştir. Ciddi yan etki saptanmamıştır. Tedavi sonunda bir hastada düşük düzeyde (63 IU/ml) HCV RNA pozitifliği saptanmıştır. Tedavi sonu HCV RNA kantitasyonu verisine ulaşılabilen 13 hastanın 12’sinde HCV RNA negatifliği görülmüş, tedavi sonu başarı %92 olarak hesaplanmıştır. Hastaların tamamında tedavi bitiminden 12 hafta sonra HCV RNA negatifliği (KVY12) sağlanmış, KVY12 %100 olarak bulunmuştur.
Sonuç: Bu çalışma HCV ile enfekte hemodiyaliz hastalarının tedavisinde paritaprevir/ritonavir/ombitasvir ve dasabuvir rejiminin etkin ve güvenli olduğunu göstermiştir.
Anahtar Kelimeler: Hepatit C virüs, kronik böbrek yetmezliği, trombositopeni, yan etki, kronik böbrek yetersizliği
Kaynakça
Pol S, Vallet-Pichard A, Corouge M, Mallet VO. Hepatitis C: epidemiology, diagnosis, natural history and therapy. Contrib Nephrol. 2012;176:1-9.
Jadoul M, Cornu C, van Ypersele de Strihou C. Universal precautions prevent hepatitis C virus transmission: a 54 month follow-up of the Belgian Multicenter Study. The Universitaires Cliniques St-Luc (UCL) Collaborative Group. Kidney Int. 1998;53:1022-5.
Salama G, Rostaing L, Sandres K, Izopet J. Hepatitis C virus infection in French hemodialysis units: a multicenter study. J Med Virol. 2000;61:44-51.
Goodkin DA, Bieber B, Gillespie B, Robinson BM, Jadoul M. Hepatitis C infection is very rarely treated among hemodialysis patients. Am J Nephrol. 2013;38:405-12.
Türkiye’de Nefroloji, Diyaliz ve Transplantasyon, Registry 2017. Last accessed date: 02 February 2019. Available from: http://www.nefroloji.org.tr/folders/ file/18104_REGISTRY2017_kontrol_v1.pdf
Mıstık R. Türkiye’de Viral Hepatit Epidemiyolojisi. In: Tabak F, Balık İ, Tekeli E (ed). Viral Hepatit, Viral Hepatitle Savaşım Derneği Yayını. İstanbul Medikal Yayıncılık, İstanbul; 2007. p. 9-50.
Tosun S. The Changing Viral Hepatitis Epidemiology in our Country. Ankem Derg. 2013;27:128-34.
Fabrizi F, Takkouche B, Lunghi G, Dixit V, Messa P, Martin P. The impact of hepatitis C virus infection on survival in dialysis patients: meta‐analysis of observational studies. J Viral Hepat. 2007;14:697-703.
European Association for the Study of the Liver. (EASL) Recommendations on Treatment of Hepatitis C 2018. J Hepatol. 2018;69:461-511.
Aygen B, Demirtürk N, Türker N, Asan A, Eraksoy H, Gürbüz Y, İnan D, Keten D, Koçulu S, Öncü S. Management of Chronic Hepatitis C Virus Infection: A Consensus Report of the Study Group for Viral Hepatitis of the Turkish Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases-2017 Update. Klimik Dergisi. 2017;30 (Suppl 1)2-36.
Türkiye Viral Hepatitler Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2017. Last accessed date: 19 November 2018. Available from: http://www.vhsd.org/tr/page/turkiye-viralhepatitliler- tani-ve-tedavi-kilavuzu-2-7.html.
Smith DB, Bukh J, Kuiken C, Muerhoff AS, Rice CM, Stapleton JT, Simmonds P. Expanded classification of hepatitis C virus into 7 genotypes and 67 subtypes: updated criteria and genotype assignment web resource. Hepatology. 2014;59:318-27.
Abacioglu Y, Davidson F, Tuncer S, Yap PL, Ustacelebi S, Yulug N, Simmonds P. The distribution of hepatitis C virus genotypes in Turkish patients. J Viral Hepat. 1995;2:297-301.
Bozdayi AM, Aslan N, Bozdayi G, Türkyilmaz AR, Sengezer T, Wend U, Erkan O, Aydemir F, Zakirhodjaev S, Orucov S, Bozkaya H, Gerlich W, Karayalçin S, Yurdaydin C, Uzunalimoğlu O. Molecular epidemiology of hepatitis B, C and D viruses in Turkish patients. Arch Virol. 2004;149:2115-29.
Kırdar S, Yaşa MH, Aydın N, Korkmaz Gültekin B, Öztürk ŞB, Kurt Ömürlü İ. The Distribution of Hepatitis C Virus Genotypes in Patients with Chronic Hepatitis C Infection. Meandros Med Dent J. 2015;16:108-13.
Selcuk H, Kanbay M, Korkmaz M, Gur G, Akcay A, Arslan H, Ozdemir N, Yilmaz U, Boyacioglu S. Distribution of HCV genotypes in patients with end-stage renal disease according to type of dialysis treatment. Dig Dis Sci. 2006;51:1420-5.
Flisiak R, Janczewska E, Wawrzynowicz-Syczewska M, Jaroszewicz J, Zarebska-Michaluk D, Nazzal K, Bolewska B, Bialkowska J, Berak H, Fleischer-Stepniewska K, Tomasiewicz K, Karwowska K, Rostkowska K, Piekarska A, Tronina O, Madej G, Garlicki A, Lucejko M, Pisula A, Karpinska E, Kryczka W, Wiercinska-Drapało A, Mozer-Lisewska I, Jabłkowski M, Horban A, Knysz B, Tudrujek M, Halota W, Simon K. Real‐world effectiveness and safety of ombitasvir/paritaprevir/ritonavir±dasabuvir±ribavirin in hepatitis C: AMBER study. Aliment Pharmacol Ther. 2016;44:946-56.
Abad S, Vega A, Hernández E, Mérida E, de Sequera P, Albalate M, Macías N, Milla M, López-Gómez JM. Universal sustained viral response to the combination of ombitasvir/paritaprevir/ritonavir and dasabuvir with/ without ribavirin in patients on hemodialysis infected with hepatitis C virus genotypes 1 and 4. Am J Nephrol. 2017;45:267-72.
Muñoz-Gómez R, Rincón D, Ahumada A, Hernández E, Devesa MJ, Izquierdo S, Ortiz M, Hernández-Albujar A, Fernández-Rodríguez C, Calvo M, González R, Lozano M, Castellano G, Fernández-Vázquez I. Therapy with ombitasvir/paritaprevir/ritonavir plus dasabuvir is effective and safe for the treatment of genotypes 1 and 4 hepatitis C virus (HCV) infection in patients with severe renal impairment: A multicentre experience. J Viral Hepat. 2017;24:464-71.
Sperl J, Kreidlova M, Merta D, Chmelova K, Senkerikova R, Frankova S. Paritaprevir/ritonavir/ombitasvir plus dasabuvir regimen in the treatment of genotype 1 chronic hepatitis C infection in patients with severe renal impairment and end-stage renal disease: a real-life cohort. Kidney Blood Press Res. 2018;43:594-605.
Andreone P, Colombo MG, Enejosa JV, Koksal I, Ferenci P, Maieron A, Müllhaupt B, Horsmans Y, Weiland O, Reesink HW, Rodrigues L Jr, Hu YB, Podsadecki T, Bernstein B. ABT-450, ritonavir, ombitasvir, and dasabuvir achieves 97% and 100% sustained virologic response with or without ribavirin in treatment-experienced patients with HCV genotype 1b infection. Gastroenterology. 2014;147:359-65.
Cortez KJ, Kottilil S. Beyond interferon: rationale and prospects for newer treatment paradigms for chronic hepatitis C. Ther Adv Chronic Dis. 2015;6:4-14.
Zeuzem S, Hultcrantz R, Bourliere M, Goeser T, Marcellin P, Sanchez- Tapias J, Sarrazin C, Harvey J, Brass C, Albrecht J. Peginterferon alfa-2b plus ribavirin for treatment of chronic hepatitis C in previously untreated patients infected with HCV genotypes 2 or 3. J Hepatol. 2004;40:993-9.
Fabrizi F, Dulai G, Dixit V, Bunnapradist S, Martin P. Meta‐analysis: interferon for the treatment of chronic hepatitis C in dialysis patients. Aliment Pharmacol Ther. 2003;18:1071-81.
Russo MW, Goldsweig CD, Jacobson IM, Brown Jr RS. Interferon monotherapy for dialysis patients with chronic hepatitis C: an analysis of the literature on efficacy and safety. Am J Gastroenterol. 2003;98:1610-5.
Sperl J, Frankova S, Senkerikova R, Neroldova M, Hejda V, Volfova M, Merta D, Viklicky O, Spicak J, Jirsa M. Relevance of low viral load in haemodialysed patients with chronic hepatitis C virus infection. World J Gastroenterol. 2015;21:5496-504.
Ferenci P, Bernstein D, Lalezari J, Cohen D, Luo Y, Cooper C, Tam E, Marinho RT, Tsai N, Nyberg A, Box TD, Younes Z, Enayati P, Green S, Baruch Y, Bhandari BR, Caruntu FA, Sepe T, Chulanov V, Janczewska E, Rizzardini G, Gervain J, Planas R, Moreno C, Hassanein T, Xie W, King M, Podsadecki T, Reddy KR; PEARL-III Study; PEARL-IV Study. ABT-450/r-ombitasvir and dasabuvir with or without ribavirin for HCV. N Engl J Med. 2014;370:1983-92.
Khatri A, Dutta S, Marbury TC, Preston RA, Rodrigues L, Wang H, Awni WM, Menon RM. Pharmacokinetics and tolerability of anti-hepatitis C virus treatment with ombitasvir, paritaprevir, ritonavir, with or without dasabuvir, in subjects with renal impairment. Clin Pharmacokinet. 2017;56:153-63.
Pockros PJ, Reddy KR, Mantry PS, Cohen E, Bennett M, Sulkowski MS, Bernstein DE, Cohen DE, Shulman NS, Wang D, Khatri A, Abunimeh M, Podsadecki T, Lawitz E. Efficacy of direct-acting antiviral combination for patients with hepatitis C virus genotype 1 infection and severe renal impairment or end-stage renal disease. Gastroenterology. 2016;150:1590-8.
Fabrizi F, Martin P, Messa P. New treatment for hepatitis C in chronic kidney disease, dialysis, and transplant. Kidney Int. 2016;89:988-94.
Akin M, Buldukoglu OC, Adanir H, Suleymanlar I, Dincer D, Yildirim B. Effectiveness and safety of sofosbuvir/ledipasvir±ribavirin treatment in liver and/or renal transplant patients with chronic hepatitis C: A singlecenter experience. SAGE Open Medicine. 2018;6:2050312118781416.
Köklü S, Köksal I, Akarca US, Balkan A, Güner R, Demirezen A, Sahin M, Akhan S, Ozaras R, Idilman R. Daclatasvir plus asunaprevir dual therapy for chronic HCV genotype 1b infection: results of Turkish early access program. Ann Hepatol. 2017;16:71-6.
