Öz
Giriş: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre tüberküloz (TB), 2018 yılında 10 milyon kişinin hastalanmasına ve 1,5 milyon kişinin ölümüne sebep vermiş dünya çapında en bulaşıcı katildir. Tüberküloz, tüm dünya için olduğu gibi Türkiye için de önemli bir halk sağlığı tehtididir. Bu çalışmanın amacı, bir TB dispanserinden hizmet alan hastaların özelliklerini inceleyerek, gelecekte verilecek hizmetlerin planlanabilmesi ve alınacak önlemlerle TB’nin eliminasyonunu amaçlayan çalışmalara bilimsel bir kaynak oluşturmaktır.
Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki çalışmamız, Nisan-Mayıs, 2020 tarihlerinde yapılmıştır. Hastaların bilgilerine hasta dosyaları ve elektronik tıbbi kayıtlar kullanılarak ulaşılmıştır. Dispanserde 2005-2019 yılları arasında tedavi başlanan her hasta çalışmaya alınmış ve örneklem seçimi yapılmamıştır. Toplanan veriler SPSS ile değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı ve analitik istatistikler kullanılmıştır. P≤0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Çalışmada toplam 765 hastanın bilgilerine ulaşılmıştır. Çalışmanın yürütüldüğü 15 yıllık dönemde, TB dispanserinden hizmet alan hastaların sayısının azaldığı, yaş ortalamalarının arttığı görülmektedir. Ortalama tedavi başarısı %90,6 olarak bulunmuştur. Tedavi başarısı açısından hastanın cinsiyeti, medeni durumu, çalışma statüsü, ikamet bölgesinin niteliği gibi açılardan gruplar arasında istatistiki olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır.
Sonuç: Çalışmamızda, farklı sosyoekonomik ve kültürel özelliklere sahip bireylerde tedavi başarısı açısından fark bulunmaması, sağlık hizmetlerine ulaşımın kolaylaştırılmasının bir göstergesi olarak yorumlanmıştır. Tüberküloz kontrolü için yapılan çalışmaların yerel epidemiyolojik özellikler göz önüne alınarak şekillendirilmesi ve TB hastalarının tüm tedavi maliyetlerinin kamu kaynaklarınca finanse edilmesi uygulamasının dünya çapında yaygınlaştırılması gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Tüberküloz, dispanser, tanı, tedavi, Türkiye
Kaynakça
World Health Organization (WHO). Global Tuberculosis Report 2019. Geneva, 2019. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/329368/9789241565714-eng.pdf?ua=1
World Health Organization (WHO). Tuberculosis. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://www.who.int/news-room/q-a-detail/tuberculosis
Adebisi YA, Agumage I, Sylvanus TD, Nawaila IJ, Ekwere WA, Nasiru M, Okon EE, Ekpenyong AM, Lucero-Prisno DE. Burden of Tuberculosis and Challenges Facing Its Eradication in West Africa. Int J Infect. 2019;6:e92250
Singh AR, Singh SA. Diseases of poverty and lifestyle, well-being and human development. Mens Sana Monogr. 2008;6:187‐225.
World Health Organization (WHO). Regional and global profiles. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://www.who.int/tb/publications/global_report/gtbr2018_annex3.pdf?ua=1
Hargreaves JR, Boccia D, Evans CA, Adato M, Petticrew M, Porter JD. The social determinants of tuberculosis: from evidence to action. Am J Public Health. 2011;101:654‐62.
World Health Organization (WHO). Tuberculosis. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: http://www.euro.who.int/en/health-topics/communicable-diseases/tuberculosis/tuberculosis-read-more
Tuberculosis Control Report in Turkey 2018 (Türkiye’de Verem Savaşı Raporu 2018). Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tuberkuloz_db/dosya/raporlar/Tu_rkiye_de_Verem_Savas_2018_Raporu_kapakl_.pdf
Coşkun A, Zabun S. Tuberculosis control dispensary sanatorium and chest diseases hospitals. Cumhuriyet University Master Thesis, 2017. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
Address Based Population Registration System Results (Turkish Statistical Institute). Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en
Koçakoğlu Ş, Şimşek Z, Ceylan E. Evaluation of the Tuberculosis Cases Who Followed Up at Şanlıurfa Central Tuberculosis Control Dispensary Between 2001-2006 Years, Harran University Master Thesis, 2007. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp
Picakciefe M, Kalemci S, Dirgen Caylak S, Sozen H, Caylak Y, Akkaya V, Erbaş E, Bayat B, Tetiker D. Evaluation of the applications made to tuberculosis control dispensary between the years 2010-2014 in the Southwest Region of Turkey. Acta Medica Mediterranea. 2017;33:71.
Etiz P, Altinsu AT. A Retrospective Analysis of 232 Newly Diagnosed Cases with Pulmonary Tuberculosis. Türk Mikrobiyol Cem Derg. 2018;48:117-24.
Gönlüğür T, Başol G, Gönlüğür U, Kütük B. Evaluation of Tuberculosis Cases Followed in Dispensaries of Our City. İzmir Göğüs Hastalıkları Derg. 2016;3:143-8.
Principles Regarding Directly Observed Treatment Practice Related Circular (2006-78) Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://www.saglik.gov.tr/TR,11091/200678-sayili-dogrudan-gozetimli-tedavi-uygulamasina-iliskin-esaslar-ilgili-genelge.html
Ntshanga SP, Rustomjee R, Mabaso MLH. Evaluation of directly observed therapy for tuberculosis in KwaZulu-Natal, South Africa. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2009;103:571-4.
World Health Organization (WHO). Addressing the social determinants of TB. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://www.who.int/tb/areas-of-work/treatment/social-determinants/en/
Turkish Family Structure Survey 2016. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/35811/taya-2016.pdf
Pala K, Gerçek H, Aydin Taş T, Çakir R, Özgüç S, Yildiz T. 30 Years Retrospective Review of Tuberculosis Cases in A Tuberculosis Dispensary in Bursa/Nilufer, Turkey (1985-2014): Changes of Epidemics. Mediterr J Hematol Infect Dis. 2016;8:e2016059.
Aid for Tuberculosis and SSPE Patients. Republic of Turkey Ministry of Family, Labour and Social Services. Last accessed date: 2020 Jul 5. Available from: https://www.ailevecalisma.gov.tr/tr-tr/sss/sosyal-yardimlar-genel-mudurlugu/tuberkuloz-ve-sspe-hastalarina-yonelik-yardim/
Munayco CV, Mujica OJ, Leon FX, del Granado M, Espinal MA. Social determinants and inequalities in tuberculosis incidence in Latin America and the Caribbean. Rev Panam Salud Publica. 2015;38:177-85.
Raviglione M, Krech R. Tuberculosis: Still a social disease. Int J Tuberc Lung Dis. 2011;15:S6-8.
Tipayamongkholgul M, Podang J, Siri S. Spatial analysis of social determinants for tuberculosis in Thailand. J Med Assoc Thai. 2013;96(Suppl 5):S116-21.
Hafidz F, Weaver E, Collins D, Rostina J. TB Services and Financial Sustainability in Health Insurance Program, Submitted to USAID by the TB CARE I Program: Management Sciences for Health. 2013.
Viney K, Islam T, Binh Hoa N, Morishita F, Lönnroth K. The Financial Burden of Tuberculosis for Patients in the Western-Pacific Region. Trop Med Infect Dis. 2019;4:94.
Ukwaja K, Alobu I, Abimbola S, Hopewell P. Household catastrophic payments for tuberculosis care in Nigeria: Incidence, determinants and policy implications for universal health coverage. Infect Dis Poverty. 2013;2:21.
Zhou C, Long Q, Chen J, Xiang L, Li Q, Tang S, Huang F, Sun Q, Lucas H. Factors that determine catastrophic expenditure for tuberculosis care: a patient survey in China. Infect Dis Poverty. 2016;5:6.
