Öz
Giriş: Dünya genelinde yaygın olarak görülen hepatik ve ekstrahepatik tutulumlara neden olan Hepatit C virüs (HCV) enfeksiyonu, hastaların yaşam kalitesini (YK) de bozmaktadır. Kronik HCV tedavisinde yakın zamanda kullanıma girmiş olan direkt etkili antiviraller (DEA) potent ve kullanımı kolay ajanlardır. Çalışmamızda DEA tedavi verilen kronik HCV, hastalarında, tedavi öncesinde ve tedavi sonunda YK değerlendirmeyi ve tedavilerin YK’ya etkisini karşılaştırmayı amaçladık.
Gereç ve Yöntem: Sofosbuvir/ledipasvir (SOF/LED)±ribavirin (RBV) veya ombitasvir/pariteprevir/ritonavir/dasabuvir (PROD) başlanan hastalara YK değerlendirmek için tedavi öncesi ve tedavi sonunda Kısa Form-36 (SF-36), Kronik Karaciğer Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği 2.0 ve Beck-Anksiyete Ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca tedavi bekleme süresinin hastaların psikolojilerine etkisini değerlendirilmek amaçlı farklı bir anket daha uygulanmıştır.
Bulgular: DEA alan 46 hasta çalışmaya alınmış olup 22 hasta SOF/LED (grup 1), dört hasta SOF/LED+RBV (grup 2), 20 hasta PROD (grup 3) almıştır. Tedavi sonuda Kronik Karaciğer Hastalığı Yaşam Kalitesi Ölçeği 2.0’ın gün boyu uykulu olma hali ve uyku halinin günlük yaşama etkisi, depresyon varlığı, depresyonun günlük yaşama etkisi ve karaciğer hastalığı komplikasyonu gelişme korkusu parametrelerinde anlamlı iyileşme saptanmıştır (p=0,002, p=0,035, p<0,001, p=0,039, p=0,013) grup 1 ve 3’te SF-36 parametrelerinden tedavi sonunda fiziksel işlev, fiziksel rol kısıtlamaları, vücut ağrısı ve canlılıkta anlamlı iyileşme gözlendi (p<0,001, p<0,001, p=0,001, p<0,001). Beck-Anksiyete Ölçeği’ne göre ise RBV verilmeyen gruplarda tedavi sonunda anksiyete düzeyinde anlamlı düzelme saptanırken, tedaviye RBV eklenildiğinde ise hastaların aksiyetesinin arttığı izlenilmiştir (p=0,0026). HCV tedavisi bekleme sürecinin hastalar üzerine etkisi değerlendirildiğinde ise en çok hastalığının ilerleme endişesi ve siroz olma korkusu olduğu görülmüştür.
Sonuç: HCV tedavisinde kullanılan DEA’lar tedavi sürecinde ve sonrasında hastaların YK iyileşmesine katkıda bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Hepatit C, direkt etkili antiviraller, SF-36, Beck-Anksiyete Ölçeği, yaşam kalitesi
Kaynakça
World Health Organization (WHO). Guidelines for the care and treatment of persons diagnosed with chronic hepatitis C virus infection. Last accesed date: July, 2020. Available from: https://www.who.int/hepatitis/publications/hepatitis-c-guidelines-2018/en/
Spiegel BM, Younossi ZM, Hays RD, Revicki D, Robbins S, Kanwal F. Impact of hepatitis C on health related quality of life: a systematic review and quantitative assessment. Hepatology. 2005;41:790-800.
Younossi ZM, Boparai N, Price LL, Kiwi ML, McCormick M, Guyatt G. Health-related quality of life in chronic liver disease: the impact of type and severity of disease. Am J Gastroenterol. 2001;96:2199-205.
Younossi ZM, Stepanova M, Henry L, Nader F, Hunt S. An In-Depth Analysis of Patient-Reported Outcomes in Patients With Chronic Hepatitis C Treated With Different Anti-Viral Regimens. Am J Gastroenterol. 2016;111:808-16.
Liu Y, Bernstein D, Larsen L, Cohen D, Xie Y, Juday T. Health-related quality of life (HRQOL) in patients on Ombitasvir/Paritaprevir/Ritonavir and dasabuvir at the end of 12-week treatment in treatment-naÏve adults with Genotype 1B (GT1B) Chronic Hepatitis C. Value in Health. 2015;18:227.
Kocyigit H. Kisa Form-36 (KF-36)’nm Turkce versiyonunun guvenilirligi ve gecerliligi. Ilaç ve Tedavi Dergisi. 1999;12:102-6.
van der Plas SM, Hansen BE, de Boer JB, Stijnen T, Passchier J, de Man RA, Schalm SW. The Liver Disease Symptom Index 2.0; validation of a disease-specific questionnaire. Qual Life Res. 2004;13:1469-81.
Beck AT, Epstein N, Brown G, Steer RA. An inventory for measuring clinical anxiety: psychometric properties. J Consult Clin Psychol. 1988;56:893-7.
Eraydın A, Akarsu M, Hakim GD, Keskinoğlu P, Ellidokuz H. The validity and reliability of “The liver disease symptom index 2.0” for Turkish society. Turk J Gastroenterol. 2014;25:531-8.
Caylan RTF, Balık İ, Tekeli E. Kronik hepatitler ve yaşam kalitesi. Tabak F.,Tosun S. (Ed.) Viral Hepatit 2013. 1st ed. İstanbul Tıp Kitabevi. 2013;376-84.
Younossi ZM, Stepanova M, Afdhal N, Kowdley KV, Zeuzem S, Henry L, Hunt SL, Marcellin P. Improvement of health-related quality of life and work productivity in chronic hepatitis C patients with early and advanced fibrosis treated with ledipasvir and sofosbuvir. J Hepatol. 2015;63:337-45.
Stahmeyer JT, Krauth C, Bert F, Pfeiffer-Vornkahl H, Alshuth U, Hüppe D, Mauss S, Rossol S. Costs and outcomes of treating chronic hepatitis C patients in routine care - results from a nationwide multicenter trial. J Viral Hepat. 2016;23:105-15.
Younossi ZM, Stepanova M, Chan HLY, Lee MH, Yu ML, Dan YY, Choi MS, Henry L. Patient-reported Outcomes in Asian Patients With Chronic Hepatitis C Treated With Ledipasvir and Sofosbuvir. Medicine (Baltimore). 2016;95:2702.
el-Serag HB, Kunik M, Richardson P, Rabeneck L. Psychiatric disorders among veterans with hepatitis C infection. Gastroenterology. 2002;123:476-82.
Quelhas R, Lopes A. Psychiatric problems in patients infected with hepatitis C before and during antiviral treatment with interferon-alpha: a review. J Psychiatr Pract. 2009;15:262-81.
Navinés R, Castellví P, Moreno-España J, Gimenez D, Udina M, Cañizares S, Diez-Quevedo C, Valdés M, Solà R, Martín-Santos R. Depressive and anxiety disorders in chronic hepatitis C patients: reliability and validity of the Patient Health Questionnaire. J Affect Disord. 2012;138:343-51.
Fried MW, Hadziyannis SJ. Treatment of chronic hepatitis C infection with peginterferons plus ribavirin. Semin Liver Dis. 2004;24:47-54.
