Öz
Giriş: Koronavirüs hastalığı-2019 (COVID-19) hastalarının bir kısmında persiste eden semptomlar görülmektedir ve enfeksiyonu atlatanların uzun dönemdeki sağlık durumlarıyla ilgili bilgiler sınırlıdır. Bu çalışma sağlık çalışanlarının COVID-19 enfeksiyonu sonrasındaki persistan semptomlarının değerlendirmesini ve post-COVID-19 semptomlarının demografik ve klinik özellikleri ile ilişkisinin araştırılmasını amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Tanısı gerçek zamanlı-polimeraz zincir reaksiyonu ile kanıtlanmış, semptomatik COVID-19 enfeksiyonu geçiren sağlık çalışanlarından, tanı almasının üzerinden en az 12 hafta geçmiş olanlar çalışmaya dahil edildi. Katılımcıların demografik özellikleri, ek hastalıkları, COVID-19 tanısı sırasındaki semptomları ve üç haftadan uzun süren semptomları anket formu ile ayrıntılı olarak sorgulandı. Katılımcıların kendileri tarafından doldurulan EuroQoL beş-boyut beş-seviye (EQ-5D-5L) anketi ve EuroQoL görsel analog skalası (EQ-VAS) ile COVID-19 hastalığının, katılımcıların yaşam kalitesi üzerine etkileri araştırıldı.
Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 121 hastanın ortalama yaşı 33,5 [22-59, standart deviasyon (SD)=8,23], COVID-19 enfeksiyonu tanısı almasının üzerinden geçen süre ortalama 30,3 haftaydı (12,7-56,9, SD=12,6 hafta). Katılımcıların %92’si (n=112) ayaktan takip edilmişti. Katılımcıların %63’ünün (n=77) COVID-19 enfeksiyonu sonrasında üç haftadan uzun süren semptomları olmuştu ve halsizlik (n=40, %33), koku kaybı (n=27, %22,3), dikkat eksikliği/konsantrasyon bozukluğu (n=25, %20,7), en sık saptanan semptomlardı. Yetmiş yedi katılımcının 19’u (%24) ise semptomların 24 haftadan uzun sürdüğünü belirtti ve en sık görülen semptom koku kaybı idi. EQ-5D-5L anketine göre katılımcıların %33’ü sağlık durumunu eskisinden daha kötü olarak tanımlarken, %15’inde EQ-VAS skorunda yedi puan ve üzeri düşüş saptandı.
Sonuç: Tüm bu bulgular hafif ve orta şiddetli COVID-19 enfeksiyonu geçiren genç hastalarda dahi uzun vadeli post-COVID-19 semptomlarının yaşam kalitelerini etkileyecek oranlarda olduğunu ve bu hastaların rehabilitasyonu için sağlık hizmetlerinin planlanması gerektiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Post-akut COVID-19 sendromu, uzamış COVID-19, COVID-19, sağlık ilişkili yaşam kalitesi
Kaynakça
Yildiz-Aysert P, Dizbay M. Clinical features and treatment of COVID-19. Gazi Med J. 2020;2:255-9.
WHO Coronavirus (COVID-19) Dashboard 2021. Last accessed date: 2021 Jun 28. Available from: https://covid19.who.int/
Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) 28 February 2020. Last accessed date: 2021 Jul 22. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/report-of-the-who-china-joint- mission-on-coronavirus-disease-2019-(covid-19)
Callard F, Perego E. How and why patients made Long Covid. Soc Sci Med. 2021;268:113426.
Greenhalgh T, Knight M, Buxton M, Husain L. Management of post-acute covid-19 in primary care. BMJ 2020;370:m3026.
Halpin SJ, McIvor C, Whyatt G, Adams A, Harvey O, McLean L, Walshaw C, Kemp S, Corrado J, Singh R, Collins T, O’Connor RJ, Sivan M. Postdischarge symptoms and rehabilitation needs in survivors of COVID-19 infection: A cross-sectional evaluation. J Med Virol. 2021;93:1013-22.
Tenforde MW, Kim SS, Lindsell CJ, Billig Rose E, Shapiro NI, Files DC, Gibbs KW, Erickson HL, Steingrub JS, Smithline HA, Gong MN, Aboodi MS, Exline MC, Henning DJ, Wilson JG, Khan A, Qadir N, Brown SM, Peltan ID, Rice TW, Hager DN, Ginde AA, Stubblefield WB, Patel MM, Self WH, Feldstein LR; IVY Network Investigators; CDC COVID-19 Response Team; IVY Network Investigators. Symptom duration and risk factors for delayed return to usual health among outpatients with COVID-19 in a multistate health care systems network-United States, March-June 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2020;69:993-8.
Carvalho-Schneider C, Laurent E, Lemaignen A, Beaufils E, Bourbao-Tournois C, Laribi S, Flament T, Ferreira-Maldent N, Bruyère F, Stefic K, Gaudy-Graffin C, Grammatico-Guillon L, Bernard L. Follow-up of adults with noncritical COVID-19 two months after symptom onset. Clin Microbiol Infect 2021;27:258-63.
Moreno-Pérez O, Merino E, Leon-Ramirez JM, Andres M, Ramos JM, Arenas-Jiménez J, Asensio S, Sanchez R, Ruiz-Torregrosa P, Galan I, Scholz A, Amo A, González-delaAleja P, Boix V, Gil J; COVID19-ALC research group. Postacute COVID-19 syndrome. Incidence and risk factors: A Mediterranean cohort study. J Infect. 2021;82:378-83.
Şenyiğit A. COVID-19 Pandemisi. Klinik, Tanı, Tedavi ve Korunma. Dicle Tıp Dergisi. 2021;48:176-86.
Türktaş H, Oğuzülgen İK. COVID-19 sonrası akciğer sekelleri: uzun dönem takip ve tedavi. Tuberk Toraks. 2020;68:419-29.
Nalbandian A, Sehgal K, Gupta A, Madhavan MV, McGroder C, Stevens JS, Cook JR, Nordvig AS, Shalev D, Sehrawat TS, Ahluwalia N, Bikdeli B, Dietz D, Der-Nigoghossian C, Liyanage-Don N, Rosner GF, Bernstein EJ, Mohan S, Beckley AA, Seres DS, Choueiri TK, Uriel N, Ausiello JC, Accili D, Freedberg DE, Baldwin M, Schwartz A, Brodie D, Garcia CK, Elkind MSV, Connors JM, Bilezikian JP, Landry DW, Wan EY. Post-acute COVID-19 syndrome. Nat Med. 2021;27:601-15.
EQ-5D User Guides. Last accessed date: 2021 Dec 2. Available from: https://euroqol.org/publications/user-guides/
Oken MM, Creech RH, Tormey DC, Horton J, Davis TE, McFadden ET, Carbone PP. Toxicity and response criteria of the Eastern Cooperative Oncology Group. Am J Clin Oncol.1982;5:649-56.
Nolan CM, Longworth L, Lord J, Canavan JL, Jones SE, Kon SS, Man W. The EQ-5D-5L health status questionnaire in COPD: validity, responsiveness and minimum important difference. Thorax. 2016;71:493-500.
Carfì A, Bernabei R, Landi F; Gemelli Against COVID-19 Post-Acute Care Study Group. Persistent symptoms in patients after acute COVID-19. JAMA. 2020;324:603-5.
Mahmud R, Rahman MM, Rassel MA, Monayem FB, Sayeed SKJB, Islam MS, Islam MM. Post-COVID-19 syndrome among symptomatic COVID-19 patients: A prospective cohort study in a tertiary care center of Bangladesh. PloS One. 2021;16:e0249644.
Kamal M, Abo Omirah M, Hussein A, Saeed H. Assessment and characterisation of post-COVID-19 manifestations. Int J Clin Pract. 2021;75:e13746.
Malik J, Zaidi SMJ, Iqbal R, Khan K, Ali M, Rana AS, Waqar AU, Ishaq U. Post-acute COVID-19 syndrome and its prolonged effects: An updated systematic review. medRxiv. 2021.
Fernández-de-Las-Peñas C, Palacios-Ceña D, Gómez-Mayordomo V, Rodríuez-Jiménez J, Palacios-Ceña M, Velasco-Arribas M, Guijarro C, de-la- Llave-Rincón AI, Fuensalida-Novo S, Elvira-Martínez CM, Cuadrado ML, Arias-Navalón JA, Florencio LL, Ortega-Santiago R, Molina-Trigueros LJ, Sebastián-Viana T, Torres-Macho J, Canto-Diez G, Plaza-Canteli S, Cigarán-Méndez M, Ambite-Quesada S, Hernández-Barrera V, Arias-Buría JL, Arendt-Nielsen L. Long-term post-COVID symptoms and associated risk factors in previously hospitalized patients: A multicenter study. J Infect. 2021;83:237-79.
Munblit D, Bobkova P, Spiridonova E, Shikhaleva A, Gamirova A, Blyuss O, Nekliudov N, Bugaeva P, Andreeva M, DunnGalvin A, Comberiati P, Apfelbacher C, Genuneit J, Avdeev S, Kapustina V, Guekht A, Fomin V, Svistunov AA, Timashev P, Drake TM, Hanson SW, Merson L, Horby P, Sigfrid L, Scott JT, Semple MG, Warner JO, Vos T, Olliaro P, Glybochko P, Butnaru D, Sechenov StopCOVID Research Team. Risk factors for long-term consequences of COVID-19 in hospitalised adults in Moscow using the ISARIC Global follow-up protocol: StopCOVID cohort study. MedRxiv. 2021.
Huang C, Huang L, Wang Y, Li X, Ren L, Gu X, Kang L, Guo L, Liu M, Zhou X, Luo J, Huang Z, Tu S, Zhao Y, Chen L, Xu D, Li Y, Li C, Peng L, Li Y, Xie W, Cui D, Shang L, Fan G, Xu J, Wang G, Wang Y, Zhong J, Wang C, Wang J, Zhang D, Cao B. 6-month consequences of COVID-19 in patients discharged from hospital: a cohort study. Lancet. 2021;397:220-32.
Garrigues E, Janvier P, Kherabi Y, Le Bot A, Hamon A, Gouze H, Doucet L, Berkani S, Oliosi E, Mallart E, Corre F, Zarrouk V, Moyer JD, Galy A, Honsel V, Fantin B, Nguyen Y. Post-discharge persistent symptoms and health-related quality of life after hospitalization for COVID-19. J Infect. 2020;81:4-6.
Vanichkachorn G, Newcomb R, Cowl CT, Murad MH, Breeher L, Miller S, Trenary M, Neveau D, Higgins S. Post COVID-19 Syndrome (Long Haul Syndrome): Description of a Multidisciplinary Clinic at the Mayo Clinic and Characteristics of the Initial Patient Cohort. Mayo Clin Proc. 2021;96:1782-91.
Logue JK, Franko NM, McCulloch DJ, McDonald D, Magedson A, Wolf CR, Chu HY. Sequelae in adults at 6 months after COVID-19 infection. JAMA Netw Open. 2021;4:e210830.
Sudre CH, Murray B, Varsavsky T, Graham MS, Penfold RS, Bowyer RC, Pujol JC, Klaser K, Antonelli M, Canas LS, Molteni E, Modat M, Jorge Cardoso M, May A, Ganesh S, Davies R, Nguyen LH, Drew DA, Astley CM, Joshi AD, Merino J, Tsereteli N, Fall T, Gomez MF, Duncan EL, Menni C, Williams FMK, Franks PW, Chan AT, Wolf J, Ourselin S, Spector T, Steves CJ. Attributes and predictors of long COVID. Nat Med. 2021;27:626-31.
