Öz
Giriş: İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV) ile enfekte bireylerimizin (HEB) sayısı her geçen gün artmakta ve yüksek etkili antiretroviral tedavi (HAART) kullanımı ile yaşam süreleri uzamaktadır. Yaşın ilerlemesi ile renal fonksiyon bozukluğu yapabilecek kronik hastalıklar da görülmeye başlayacaktır. Ayrıca HIV’in kendisinin neden olduğu enflamasyona bağlı HIV ilişkili nefropati ve HAART kullanımına bağlı renal fonksiyon bozuklukları literatürde bildirilmektedir. İnsan immün yetmezlik virüsünün sosyal ve medikal problemleri düşünüldüğünde ek bir hastalık olarak nefropatinin yol açtığı komplikasyonlar hasta yönetimini güçleştirmektedir. Bu yüzden erken dönemde nefropatinin tespit edilip önlemlerin alınması önemlidir. Kreatinin nefropatinin değerlendirilmesinde her zaman yeterli gelmemektedir. Sağlıklı bireylere kıyasla HEB’lerde nefropatiyi göstermede yeni arayışlara ihtiyaç duyulmaktadır. HIV ile enfekte bireylerde nefropati gelişip gelişmediğini belirlemede, sistatin C, idrarda KIM1, serum ve idrarda NGAL düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem: Daha önce renal fonksiyon bozukluğu tespit edilmeyen 88 HEB ve 81 sağlıklı birey prospektif olarak değerlendirildi. Serum örneğinde sistatin C ve NGAL düzeyleri çalışılırken, idrar örneklerinde ise KIM1 ve NGAL düzeyleri çalışıldı. Bu hastalarda serum kreatinin, spot idrarda protein ve kreatinin düzeyleri kaydedildi.
Bulgular: Tüm katılımcıların 114’ü erkek (%67,5), 55’i kadındı (%32,5). Kontrol grubunda tahmini-glomerüler filtrasyon hızı (eGFR), serumda sistatin C, serumda ve idrarda NGAL düzeylerinin hasta grubundan daha yüksek olduğu gözlendi. Serum kreatinin, idrar protein ve idrar kreatinin değerleri hasta grubunda, sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırıldığında daha yüksek bulundu (p<0,05). Tenofovir disoproksil fumarat kullanan hastalarda eGFR, kullanmayan hastalara göre daha düşüktü (p=0,017). Tüm katılımcılar değerlendirildiğinde kadınlarda idrarda NGAL düzeyi daha yüksekti (p<0,001).
Sonuç: Çalışmamızda HEB’lerde, kontrol grubuna göre kreatinin yüksekliği ve eGFR düşüklüğü mevcuttu. Kontrol grubunda ise serumda sistatin C, idrarda ve serumda NGAL düzeyleri daha yüksekti. Bu parametreler; renal foksiyonları değerlendirmede standartlaşmış olan serumda kreatinin ve kreatinin bazlı eGFR ile korelasyon göstermemiştir. Çalışmamız kesitsel bir çalışma olup tek ölçüm yapılmıştır. Çalışmamızda özellikle idrarda NGAL düzeyi kadınlarda daha yüksek saptanmış olup, nefropati belirteçlerini kullanırken cinsiyet faktörüne dikkat etmek gereklidir. Tenofovir disoproksil fumarat kullanımı olan hastalarda eGFR düşüklüğü dikkati çekmektedir.
Anahtar Kelimeler: HIV, nefropati, sistatin C, KIM1, NGAL
Kaynakça
Peralta CA, Katz R, Sarnak MJ, Ix J, Fried LF, De Boer I, Palmas W, Siscovick D, Levey AS, Shlipak MG. Cystatin C identifies chronic kidney disease patients at higher risk for complications. J Am Soc Nephrol. 2011;22:147-55.
Chazot R, Botelho-Nevers E, Frésard A, Maillard N, Mariat C, Lucht F, Gagneux-Brunon A. Diagnostic challenges of kidney diseases in HIV-infected patients. Expert Rev Anti Infect Ther. 2017;15:903-15.
Jotwani V, Scherzer R, Estrella MM, Jacobson LP, Witt MD, Palella FJ Jr, Macatangay B, Bennett M, Parikh CR, Ix JH, Shlipak MG. HIV Infection, Tenofovir, and Urine α1-Microglobulin: A Cross-sectional Analysis in the Multicenter AIDS Cohort Study. Am J Kidney Dis. 2016;68:571-81.
Peralta C, Scherzer R, Grunfeld C, Abraham A, Tien P, Devarajan P, Bennett M, Butch A, Anastos K, Cohen M, Nowicki M, Sharma A, Young M, Sarnak M, Parikh C, Shlipak M. Urinary biomarkers of kidney injury are associated with all-cause mortality in the Women’s Interagency HIV Study (WIHS). HIV Med. 2014;15:291-300.
Shlipak MG, Scherzer R, Abraham A, Tien PC, Grunfeld C, Peralta CA, Devarajan P, Bennett M, Butch AW, Anastos K, Cohen MH, Nowicki M, Sharma A, Young MA, Sarnak MJ, Parikh CR. Urinary markers of kidney injury and kidney function decline in HIV-infected women. J Acquir Immune Defic Syndr. 2012;61:565-73.
Nguyen MT, Devarajan P. Biomarkers for the early detection of acute kidney injury. Pediatr Nephrol. 2008;23:2151-7.
The Modification of Diet in Renal Disease Study: design, methods, and results from the feasibility study. Am J Kidney Dis. 1992;20:18-33.
Swedko PJ, Clark HD, Paramsothy K, Akbari A. Serum creatinine is an inadequate screening test for renal failure in elderly patients. Arch Intern Med. 2003;163:356-60.
Branten AJ, Vervoort G, Wetzels JF. Serum creatinine is a poor marker of GFR in nephrotic syndrome. Nephrol Dial Transplant. 2005;20:707-11.
Fiseha T, Gebreweld A. Urinary Markers of Tubular Injury in HIV-Infected Patients. Biochem Res Int. 2016;2016:1501785.
Menon V, Shlipak MG, Wang X, Coresh J, Greene T, Stevens L, Kusek JW, Beck GJ, Collins AJ, Levey AS, Sarnak MJ. Cystatin C as a risk factor for outcomes in chronic kidney disease. Ann Intern Med. 2007;147:19-27.
Odden MC, Scherzer R, Bacchetti P, Szczech LA, Sidney S, Grunfeld C, Shlipak MG. Cystatin C level as a marker of kidney function in human immunodeficiency virus infection: the FRAM study. Arch Intern Med. 2007;167:2213-9.
Ferguson TW, Komenda P, Tangri N. Cystatin C as a biomarker for estimating glomerular filtration rate. Curr Opin Nephrol Hypertens. 2015;24:295-300.
Randers E, Erlandsen EJ. Serum cystatin C as an endogenous marker of the renal function--a review. Clin Chem Lab Med. 1999;37:389-95.
Choi A, Scherzer R, Bacchetti P, Tien PC, Saag MS, Gibert CL, Szczech LA, Grunfeld C, Shlipak MG. Cystatin C, albuminuria, and 5-year all-cause mortality in HIV-infected persons. Am J Kidney Dis. 2010;56:872-82.
Driver TH, Scherzer R, Peralta CA, Tien PC, Estrella MM, Parikh CR, Butch AW, Anastos K, Cohen MH, Nowicki M, Sharma A, Young MA, Abraham A, Shlipak MG. Comparisons of creatinine and cystatin C for detection of kidney disease and prediction of all-cause mortality in HIV-infected women. AIDS. 2013;27:2291-9.
Abiodun MT, Iduoriyekemwen NJ, Abiodun PO. Cystatin C-Based Evaluation of Kidney Function of HIV-Infected Children in Benin City, Southern Nigeria. Int J Nephrol. 2012;2012:861296.
Esezobor CI, Iroha E, Oladipo O, Onifade E, Soriyan OO, Akinsulie AO, Temiye EO, Ezeaka C. Kidney function of HIV-infected children in Lagos, Nigeria: using Filler’s serum cystatin C-based formula. J Int AIDS Soc. 2010;13:17.
Deeks SG. HIV infection, inflammation, immunosenescence, and aging. Annu Rev Med. 2011;62:141-55.
Deyà-Martínez À, Fortuny C, Soler-Palacín P, Neth O, Sánchez E, Martín-Nalda A, Falcón-Neyra L, Vila A, Valls A, Noguera-Julian A. Cystatin C: A Marker for Inflammation and Renal Function Among HIV-infected Children and Adolescents. Pediatr Infect Dis J. 2016;35:196-200.
Jones CY, Jones CA, Wilson IB, Knox TA, Levey AS, Spiegelman D, Gorbach SL, Van Lente F, Stevens LA. Cystatin C and creatinine in an HIV cohort: the nutrition for healthy living study. Am J Kidney Dis. 2008;51:914-24.
an WK, Bailly V, Abichandani R, Thadhani R, Bonventre JV. Kidney Injury Molecule-1 (KIM-1): a novel biomarker for human renal proximal tubule injury. Kidney Int. 2002;62:237-44.
Danjuma MI, Al Shokri S, Bakhsh N, Alamin MA, Mohamedali MG, Tamuno I. The utility of kidney injury molecule-1 as an early biomarker of kidney injury in people living with HIV. Int J STD AIDS. 2020;31:1228-37.
Mishra J, Ma Q, Prada A, Mitsnefes M, Zahedi K, Yang J, Barasch J, Devarajan P. Identification of neutrophil gelatinase-associated lipocalin as a novel early urinary biomarker for ischemic renal injury. J Am Soc Nephrol. 2003;14:2534-43.
Bolignano D, Lacquaniti A, Coppolino G, Donato V, Campo S, Fazio MR, Nicocia G, Buemi M. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL) and progression of chronic kidney disease. Clin J Am Soc Nephrol. 2009;4:337-44.
Blázquez-Medela AM, García-Sánchez O, Blanco-Gozalo V, Quiros Y, Montero MJ, Martínez-Salgado C, López-Novoa JM, López-Hernández FJ. Hypertension and hyperglycemia synergize to cause incipient renal tubular alterations resulting in increased NGAL urinary excretion in rats. PLoS One. 2014;9:e105988.
Paragas N, Nickolas TL, Wyatt C, Forster CS, Sise M, Morgello S, Jagla B, Buchen C, Stella P, Sanna-Cherchi S, Carnevali ML, Mattei S, Bovino A, Argentiero L, Magnano A, Devarajan P, Schmidt-Ott KM, Allegri L, Klotman P, D’Agati V, Gharavi AG, Barasch J. Urinary NGAL marks cystic disease in HIV-associated nephropathy. J Am Soc Nephrol. 2009;20:1687-92.
Thrailkill KM, Moreau CS, Cockrell GE, Jo CH, Bunn RC, Morales-Pozzo AE, Lumpkin CK, Fowlkes JL. Disease and gender-specific dysregulation of NGAL and MMP-9 in type 1 diabetes mellitus. Endocrine. 2010;37:336-43.
Mishra J, Mori K, Ma Q, Kelly C, Barasch J, Devarajan P. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin: a novel early urinary biomarker for cisplatin nephrotoxicity. Am J Nephrol. 2004;24:307-15.
Decavele AS, Dhondt L, De Buyzere ML, Delanghe JR. Increased urinary neutrophil gelatinase associated lipocalin in urinary tract infections and leukocyturia. Clin Chem Lab Med. 2011;49:999-1003.
Kalyesubula R, Perazella MA. Nephrotoxicity of HAART. AIDS Res Treat. 2011;2011:562790.
Tourret J, Deray G, Isnard-Bagnis C. Tenofovir effect on the kidneys of HIV-infected patients: a double-edged sword? J Am Soc Nephrol. 2013;24:1519-27.
