Öz
Giriş: Tüberküloz (TB) insidans hızı azalmakla birlikte Türkiye, Avrupa’da hala TB için öncelikli ülkelerden biridir. Bu çalışma, 2005 ile 2019 yılları arasında Türkiye’de TB bildirim hızlarının eğilimini ve kırılma noktalarını analiz etmeyi amaçlamıştır.
Gereç ve Yöntem: Türkiye’deki TB insidansını değerlendirmek için yapılan bu ekolojik çalışmada, 2005 ile 2019 yılları arasındaki gözetim verileri ve yıl ortası nüfus tahminleri, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Tüberküloz Dairesi Başkanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu’nun yıllık raporlarından elde edilmiştir. Ardışık dönemler için TB eğilimlerini değerlendirmek ve yıllık yüzde değişimleri (YYD) ile tüm dönem için ortalama yıllık yüzde değişimleri (OYYD) hesaplamak için piecewise log-lineer Poisson regresyon modelleri kullanılmıştır.
Bulgular: Türkiye’de 2005 ile 2019 arasında TB insidansı [OYYD: -%5,7, %95 güven aralığı (GA): -%5,83-(-%5,61)] belirgin bir şekilde azalmıştır. Ancak, aynı dönemde yabancı doğumlu bireylerde TB bildirim hızı artmıştır (OYYD: %23,5, %95 GA: %22,6-%24,5). Tüberküloz olgularını yaş gruplarına göre sınıflandırdığımızda, 2013’ten sonra 0-4 yaş grubunda artan bir trend gözlenmiştir ve YYD değeri %5,6 (%95 GA: %0,9-10,5) olarak belirlenmiştir.
Sonuç: Tüberküloz, Türkiye için günümüzde de önemli bir halk sağlığı sorunudur. Başta yabancı doğumlu bireyler ve 0-4 yaş grubu olmak üzere insidansın artma eğiliminde olduğu gruplara yönelik önlemler alınmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Tüberküloz, insidans, epidemiyoloji, regresyon analizi
Kaynakça
Fitzgerald DW, Sterling TR, Haas DW. Mycobacterium tuberculosis. In: Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ. Principles and Practice of Infectious Diseases. Night Edition. Philadelphia: Elsevier, 2020:2985-3048.
World Health Organization (WHO). Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240037021
World Health Organization (WHO). Available from https://www.who.int/teams/global-tuberculosis-programme/the-end-tb-strategy
United Nations. Available from: https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/21252030%20Agenda%20for%20Sustainable%20 Development%20web.pdf
Jaramillo E. Encompassing treatment with prevention: the path for a lasting control of tuberculosis. Soc Sci Med. 1999;49:393-404.
Dye C, Lönnroth K, Jaramillo E, Williams BG, Raviglione M. Trends in tuberculosis incidence and their determinants in 134 countries. Bull World Health Organ. 2009;87:683-91.
European Centre for Disease Prevention and Control. Available from: https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/tuberculosis-surveillance-monitoring-Europe-2021.pdf
T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye’de Verem Savaşı 2020 Raporu. Erişim Adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Raporlar/Turkiyede_Verem_Savasi_2020_Raporu.pdf
World Health Organization (WHO). Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/79199
Muggeo VMR. Segmented: An R Package to Fit Regression Models with Broken-Line Relationships. R News. 2008;8:20-5.
Hacettepe University Institute of Population Studies. (2019). 2018 Turkey Demographic and Health Survey. Hacettepe University Institute of Population Studies, T.R. Presidency of Turkey Directorate of Strategy and Budget and TÜBİTAK, Ankara, Turkey, 2009. Available from: http://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/2018%20TNSA/TDHS2018_mainReport_compressed.pdf
Hacettepe University Institute of Population Studies, “2013 Turkey Demographic and Health Survey”. Hacettepe University Institute of Population Studies, T.R. Ministry of Development and TÜBİTAK, Ankara, Turkey, 2014. Available from: https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/2013%20tnsa/TDHS_2013_main.report_compressed.pdf
Dhamnetiya D, Patel P, Jha RP, Shri N, Singh M, Bhattacharyya K. Trends in incidence and mortality of tuberculosis in India over past three decades: a joinpoint and age-period-cohort analysis. BMC Pulm Med. 2021;21:375.
Hagiya H, Koyama T, Zamami Y, Minato Y, Tatebe Y, Mikami N, Teratani Y, Ohshima A, Shinomiya K, Kitamura Y, Sendo T, Hinotsu S, Tomono K, Kano MR. Trends in incidence and mortality of tuberculosis in Japan: a population-based study, 1997-2016. Epidemiol Infect. 2018;147:e38.
Cui Y, Shen H, Wang F, Wen H, Zeng Z, Wang Y, Yu C. A Long-Term Trend Study of Tuberculosis Incidence in China, India and United States 1992-2017: A Joinpoint and Age-Period-Cohort Analysis. Int J Environ Res Public Health. 2020;17:3334.
de Andrade HLP, Gomes D, Ramos ACV, Arroyo LH, Santos-Neto M, Palha PF, Fiorati RC, Fronteira I, Monroe AA, Dos Santos MS, Fuentealba-Torres M, Yamamura M, Crispim JA, Arcêncio RA. Tuberculosis forecasting and temporal trends by sex and age in a high endemic city in northeastern Brazil: where were we before the Covid-19 pandemic? BMC Infect Dis. 2021;21:1260.
Ben Ayed H, Koubaa M, Gargouri L, Ben Jemaa M, Trigui M, Hammemi F, Ben Hmida M, Mahfoudh A, Zalila N, Mustapha A, Masmoudi C, Marrakchi C, Yaich S, Messaadi F, Ayedi A, Damak J, Ben Jemaa M. Epidemiology and disease burden of tuberculosis in south of Tunisia over a 22-year period: Current trends and future projections. PLoS One. 2019;14:e0212853.
UK Border Agency. Available from: https://assets.publishing.service.gov. uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/117948/tb-screening-review.pdf
UK Health Security Agency. Available from: https://assets.publishing. service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1064395/TB_annual-report-2021.pdf
Marchese V, Rossi L, Formenti B, Magoni M, Caruana A, Sileo C, Lanfredini L, Castelli F, Matteelli A. Tuberculosis trend among native and foreign-born people over a 17 year period (2004-2020) in a large province in Northern Italy. Sci Rep. 2021;11:23394.
Hargreaves JR, Boccia D, Evans CA, Adato M, Petticrew M, Porter JD. The social determinants of tuberculosis: from evidence to action. Am J Public Health. 2011;101:654-62.
Robert Koch Institut. Available from: https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/T/Tuberkulose/Download/TB2020.pdf?__blob=publicationFile
