Öz
İlaca dirençli tüberkülozun artışı, küresel tüberküloz (TB) kontrol programları için bir tehdit oluşturan önemli bir halk sağlığı endişesi haline gelmiştir. Yaygın ilaç dirençli-TB (XDR-TB), ilaca dirençli olguların yaklaşık %9’unu oluşturmaktadır ve XDR-TB’nin sıklığı artmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Dünya Sağlık Örgütü’nün altı bölgesinde bu hastalığın yükünü 1990’dan 2019’a kadar cinsiyete göre araştırmaktır. Coğrafi haritalar ve trend grafikleri kullanılarak, XDR-TB için ayrı ayrı iki cinsiyet grubuna göre insidans oranı, yaygınlık, ölüm nedeniyle kaybedilen yaşam yılları ve sakatlıkla yaşanan yılların (YLD) coğrafi dağılımı ve eğilimi araştırılmıştır. Coğrafi dağılım, her iki cinsiyet grubunda da dört göstergenin oranının Avrupa’da en yüksek olduğunu ve Amerika’nın en düşük oranlara sahip olduğunu ve ilk çeyrekte olduğunu göstermiştir. Afrika için de insidans ve yaygınlık ve YLD ilk çeyrektedir. İnsidans, yaygınlık ve YLD eğilimi genel olarak tüm bölgelerde artmakta olup, sadece Batı Pasifik ve Avrupa’da son yıllarda azalan bir eğilim görülmüştür. Kaybedilen yaşam yılları durumunda ise genel olarak son birkaç yılda tüm bölgelerde sabit veya azalan bir eğilim gözlemlenmiştir. Bazı yıllarda uygulanan ve oranlarda azalmaya neden olan stratejilere dikkat etmek, politika yapıcılara XDR-TB’yi kontrol etmek için uygun çözümler sağlayabilir. Ayrıca, en yüksek oranlara sahip olan Avrupa’ya, Güneydoğu Asya’ya ve Doğu Akdeniz’e özel dikkat gösterilmesi ve etkili stratejilerin uygulanması, dünyada TB kontrolünün sağlanmasını büyük ölçüde etkileyebilir.
Anahtar Kelimeler: Yaygın ilaç dirençli tüberküloz, insidans, yaygınlık, engelliliğe ayarlanmış yaşam yılları, tüberküloz
Kaynakça
Sousa J, Cá B, Maceiras AR, Simões-Costa L, Fonseca KL, Fernandes AI, Ramos A, Carvalho T, Barros L, Magalhães C, Chiner-Oms Á, Machado H, Veiga MI, Singh A, Pereira R, Amorim A, Vieira J, Vieira CP, Bhatt A, Rodrigues F, Rodrigues PNS, Gagneux S, Castro AG, Guimarães JT, Bastos HN, Osório NS, Comas I, Saraiva M. Mycobacterium tuberculosis associated with severe tuberculosis evades cytosolic surveillance systems and modulates IL-1β production. Nat Commun. 2020;11:1949.
Chakaya J, Khan M, Ntoumi F, Aklillu E, Fatima R, Mwaba P, Kapata N, Mfinanga S, Hasnain SE, Katoto PDMC, Bulabula ANH, Sam-Agudu NA, Nachega JB, Tiberi S, McHugh TD, Abubakar I, Zumla A. Global Tuberculosis Report 2020 - Reflections on the Global TB burden, treatment and prevention efforts. Int J Infect Dis. 2021;113(Suppl 1):7-12.
Marahatta SB. Multi-drug resistant tuberculosis burden and risk factors: an update. Kathmandu Univ Med J (KUMJ). 2010;8:116-25.
World Health Organization. Global tuberculosis report 2013: World Health Organization; 2013.
Velayati AA, Masjedi MR, Farnia P, Tabarsi P, Ghanavi J, ZiaZarifi AH, Hoffner SE. Emergence of new forms of totally drug-resistant tuberculosis bacilli: super extensively drug-resistant tuberculosis or totally drug-resistant strains in iran. Chest. 2009;136:420-5.
Matteelli A, Roggi A, Carvalho AC. Extensively drug-resistant tuberculosis: epidemiology and management. Clin Epidemiol. 2014;6:111-8.
World Health Organization. Meeting report of the WHO expert consultation on the definition of extensively drug-resistant tuberculosis, 27-29 October 2020. 2021.
Parida SK, Axelsson-Robertson R, Rao MV, Singh N, Master I, Lutckii A, Keshavjee S, Andersson J, Zumla A, Maeurer M. Totally drug-resistant tuberculosis and adjunct therapies. J Intern Med. 2015;277:388-405.
Dheda K, Gumbo T, Maartens G, Dooley KE, McNerney R, Murray M, Furin J, Nardell EA, London L, Lessem E, Theron G, van Helden P, Niemann S, Merker M, Dowdy D, Van Rie A, Siu GKH, Pasipanodya JG, Rodrigues C, Clark TG, Sirgel FA, Esmail A, Ho Lin H, Atre SR, Schaaf HS, Chang KC, Lange C, Nahid P, Udwadia ZF, Horsburgh CR, Churchyard GJ, Menzies D, Hesseling AC, Nuermberger E, McIlleron H, Fennelly KP, Goemaere E, Jaramillo E, Low M, Jara CM, Padayatchi N, Warren RM. The epidemiology, pathogenesis, transmission, diagnosis, and management of multidrug-resistant, extensively drug-resistant, and incurable tuberculosis. The lancet Respiratory medicine. 2017;5:291-360.
Jain A, Dixit P. Multidrug-resistant to extensively drug resistant tuberculosis: what is next? J Biosci. 2008;33:605-16.
Gandhi NR, Nunn P, Dheda K, Schaaf HS, Zignol M, van Soolingen D, Jensen P, Bayona J. Multidrug-resistant and extensively drug-resistant tuberculosis: a threat to global control of tuberculosis. Lancet. 2010;375:1830-43.
Acosta CD, Dadu A, Ramsay A, Dara M. Drug-resistant tuberculosis in Eastern Europe: challenges and ways forward. Public Health Action. 2014;4(Suppl 2):3-12.
Ou ZJ, Yu DF, Liang YH, He WQ, Li YZ, Meng YX, Xiong HS, Zhang MY, He H, Gao YH, Wu F, Chen Q. Trends in burden of multidrug-resistant tuberculosis in countries, regions, and worldwide from 1990 to 2017: results from the Global Burden of Disease study. Infect Dis Poverty. 2021;10:24.
Arinaminpathy N, Mandal S, Bhatia V, McLeod R, Sharma M, Swaminathan S, Hyder KA, Mandal PP, Sarkar SK, Singh PK. Strategies for ending tuberculosis in the South-East Asian Region: A modelling approach. Indian J Med Res. 2019;149:517-27.
Bu Q, Qiang R, Fang L, Peng X, Zhang H, Cheng H. Global trends in the incidence rates of MDR and XDR tuberculosis: Findings from the global burden of disease study 2019. Front Pharmacol. 2023;14:1156249.
Zhang J, Gou H, Hu X, Hu X, Shang M, Zhou J, Zhou Y, Ye Y, Song X, Lu X, Chen X, Ying B, Wang L. Status of drug-resistant tuberculosis in China: A systematic review and meta-analysis. Am J Infect Control. 2016;44:671-6.
GBD Tuberculosis Collaborators. The global burden of tuberculosis: results from the Global Burden of Disease Study 2015. Lancet Infect Dis. 2018;18:261-84.
Organization WH. The global MDR-TB & XDR-TB response plan 2007-2008. World Health Organization; 2007.
Chen Y, Liu J, Zhang Q, et al. Global Burden of Tuberculosis From 1990 to 2019. Research Square;2022.
Tian X, Chen J, Wang X, Xie Y, Zhang X, Han D, Fu H, Yin W, Wu N. Global, regional, and national HIV/AIDS disease burden levels and trends in 1990-2019: A systematic analysis for the global burden of disease 2019 study. Front Public Health. 2023;11:1068664.
Osman M, Rafei R, Ismail MB, Omari SA, Mallat H, Dabboussi F, Cazer C, Karah N, Abbara A, Hamze M. Antimicrobial resistance in the protracted Syrian conflict: halting a war in the war. Future Microbiol. 2020;16:825-45.
